Uyên ương vẫy cánh.

Vũ khúc bình minh.

Nhảy múa ban mai.

Như cánh hạc bay.

Hằng năm cứ vào dịp tuần lễ trước ngày lễ Tạ Ơn, thị trấn nhỏ Socorro thuộc tiểu bang New Mexico tổ chức tuần lễ hội đón chào đàn Hạc và chim trời trốn tuyết về tạm trú trong vùng này. Lễ hội bắt đầu có từ năm 1988 và ngày càng thu hút thêm. Hơn 15,000 du khách và nhiếp ảnh gia tứ phương đến Socorro năm nay.

Giới săn Hạc thường kéo đến Socorro sau ngày lễ Tạ Ơn kéo dài đến cuối Tháng Giêng mỗi năm. Đến phi trường Albuquerque, thủ phủ của tiểu bang New Mexico vào lúc 2 giờ trưa, nhập với nhóm bạn săn ảnh từ Houston (Texas) bay qua. Đoạn đường dài 90 phút từ Albuquerque đến Socorro. Cảnh núi rừng sa mạc trên đường đi khô cằn, hoang vu, cô quạnh.

Thị trấn Socorro tương đối nhỏ, dân số khoảng 10,000, phần lớn là sắc dân Châu Mỹ La Tinh. Thị trấn chỉ có một dẫy phố dài khoảng 1 dậm Anh. Dọc đường với nhiều khách sạn, tiệm ăn và cơ sở cung cấp dịch vụ. Họ sống bằng lợi tức của dân du lịch.

Các nhà nghiên cứu về Hạc cho biết có khoảng vài chục ngàn con Hạc từ vùng Bắc Mỹ, Canada, Siberia và Alaska tìm chỗ trú ẩn trong Mùa Đông tại New Mexico hoặc Mexico để trốn tuyết. Vào Mùa Xuân, khoảng đầu tháng 3, tiết trời ấm áp, đàn Hạc và chim trời sẽ quay về chốn cũ.

Địa điểm săn Hạc cách Socorro khoảng 18 dặm Anh về hướng Nam. Vùng Bosque Del Apache rộng khoảng 58,000 mẫu, được tiểu bang New Mexico qui định dành riêng cho chim trời trốn lạnh và các muông thú được bảo vệ một cách có kế hoạch.

Chính quyền địa phương đã thiết lập hệ thống dẫn thủy nhập điền lấy nước từ sông Rio Grande dẫn vùng Bosque Del Apache, tạo thêm nhiều hồ cạn nhân tạo để có thêm chỗ cho chim trời đậu vào ban đêm. Ngoài ra, họ còn có kế hoạch trồng ngũ cốc, nhất là bắp sản xuất khoảng 1.5 triệu pound hàng năm để nuôi chim trời trong những tháng tạm trú.

Hòa, bạn săn ảnh từ Houston, người dành hết thời giờ rảnh rỗi trong thú săn hình. Ngoài những chuyến đi săn Hạc vùng Socorro, anh còn thường bay đi vạn dặm săn Hạc trắng trong Mùa Đông vùng Hakkaido, miền cực Bắc nước Nhật vào tháng 2 mỗi năm.

Sáng đầu tiên, dậy từ lúc 6 giờ sáng, đủng đỉnh ăn sáng, chúng tôi đến địa điểm trời vừa sáng. Đến nơi, biết mình đã “lỡ tầu” cho chuyến bay đi (fly out) của đàn vịt trời.

Ngày hôm sau, chúng tôi buộc dậy sớm hơn 1 giờ. Đến địa điểm, trời vẫn còn tối, đàn vịt trời đậu kín mặt hồ. Khách đi xem chim (Bird Watcher) cũng như dân săn ảnh trang bị ống kính ngắn, dài đã đứng chật sàn “Flying Deck”, một địa điểm được du khách chiếu cố nhất trong khu vực vào buổi sáng.

Hàng chục ngàn ngỗng trời (geese) ồn ào gọi nhau giao động cả một góc rừng. Máy ảnh lớn, nhỏ từ du khách, dân săn ảnh đã sẵn sàng đợi phút vỡ tổ của đàn chim.

Mặt trời vừa ửng hồng trong bóng đêm, từ góc trời một mầu trắng phủ kín bầu không gian, đàn vịt trời từ bên hồ bên cạnh bay về hướng chúng tôi đang đứng, tất cả đàn vịt trước mặt vội vã tung cánh bay theo phủ kín không gian. Mọi người vội vã đưa máy ảnh lên trời bấm máy liên tục, mặc dù biết rằng người ta không làm gì được những tấm hình quá “rối”. Nhưng cảm giác của người thưởng lãm khá thích thú khi nhìn thấy hình ảnh và tiếng động của hàng chục ngàn ngỗng trời cùng cất cánh một lúc.

Đàn chim đã rời bến đậu, để lại đàn Hạc sám trên mặt hồ cô quanh của buổi sáng. Giống Hạc tỏ ra thong thả, nhàn hạ, không bay đi kiếm ăm sớm. Hoạt cảnh buổi sáng vui mắt người thưởng ngoạn, một số vỗ cánh cho nóng cơ thể, một số nhẩy múa đón mừng một ngày mới, sửa soạn cho chuyến đi kiếm mồi.

Đối tượng của giới săn ảnh là đi săn ảnh đàn Hạc trong động tác bay lên hay đáp xuống, nên họ đứng chật sàn, sẵn sàng ghi nhận những chuyển động của đàn Hạc bay đi kiếm ăn.

Phần lớn giới săn chim trời đều tậu cho mình 2, 3 máy ảnh, ống kính dài từ 500mm đến, 800mm và nhiều ống kính từ 28mm đến 300mm. Dù có ống kính dài, đôi lúc chúng tôi vẫn cảm thấy khoảng cách của những con Hạc đậu trên hồ còn xa.

Hòa đến Socorro săn hình Hạc hằng năm, anh thông thạo địa điểm, nhất là cách ghi nhận hình ảnh của đàn Hạc khi đi bay đi hoặc lúc hạ cánh (fly in). Anh đã hướng dẫn tôi những điều căn bản khi thu nhập hình ảnh con Hạc.

“Anh Minh, nhìn mấy cô cậu Hạc phía bên tay trái, cổ bắt đầu thẳng tắp, nhìn trước nhìn sau. Khi thấy đầu Hạc bắt đầu hạ xuống thấp, mắt nhìn cảnh vật chung quanh là dấu hiệu của Hạc sắp bay đi. Sẵn sàng chưa?”, Hòa hỏi.

Tôi quay ống kính về phía đàn Hạc, bắt chợt một con Hạc trong đoàn phóng chạy trên mặt nước, tung cánh bay lên, mấy con Hạc trong tư thế sẵn sàng vội vã theo sau. Tiếng máy hình “nổ” liên tục cho đến khi đàn hạc xa khỏi ống kính.

Thói quen của giống Hạc, giúp người săn ảnh đoán được lúc nào Hạc sẽ bay, để kịp thời đưa ống kính nhắm vào chủ đề. Tác động hai chân Hạc ướt nhanh trên mắt nước bắn bên tung tóe, hai cánh vỗ liên tục cho đến khi bay bổng trên không gian, là khoảng thời gian đẹp nhất cho giới săn hình chụp bắt.

Chiều đến, chúng tôi sửa soạn cho cảnh chim trời về bãi đậu. Đàn ngỗng trời thường là nhóm chim bay về tổ sớm vào khoảng 3 giờ chiều. Tôi quay sang phía Hòa nói đùa “Ngỗng trời làm việc như công chức, 7 giờ sáng bay đi tìm mồi và 3,4 giờ chiều đã quay về bãi đậu ,gây náo loạn bầu trời.” Cả hai cùng cười.

Tiếp theo sau, từng đoàn Hạc, vài con một đủng đỉnh đi bay về. Cung cách bay về bến đậu của Hạc khác thường. Bay trên mặt hồ, Hạc thường lượn một vòng chữ “U” để giảm bớt tốc độ trước khi hạ cánh. Hạc không dạn dĩ như ngỗng trời. Chúng tôi đứng bên này mặt hồ, Hạc đậu bên đối điện với khoảng cách 300-500 thước, nên giới săn ảnh cần có ống kinh dài mới có thể ghi nhận được các chuyển động của loài Hạc. Trong các loài chim muông, Hạc là giống chim có nét bay đẹp và kiêu sang, trở thành huyền thoại trong thi ca, âm nhạc và văn chương Nhật, Việt Nam và Trung Hoa.

Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu, một trong những bài thơ hay trong hàng trăm vạn bài thơ Đường . Hoàng Hạc lâu, hay đến nỗi tài thơ như Lý Bạch, đến Hoàng Hạc lâu, thấy thơ của Thôi Hiệu đề trên vách, liền vứt bút, không dám đề thơ nữa. Bài thơ Hoàng Hạc Lâu có ma lực, và có hồn:

Tích nhân dĩ thừa hoàng hạc khứ

Thử địa không dư Hoàng Hạc Lâu

Hoàng hạc nhất khứ bất phục phản,

Bạch vân thiên tải không du du

Tình xuyên lịch lịch Hán Dương thụ

Phương thảo thê thê Anh Vũ châu

Nhật mộ hương quan hà xứ thị?

Yên ba giang thượng sử nhân sầu.

Có nhiều tác giả dịch bài thơ Hoàng Hạc Lâu, nhưng có lẽ bản dịch của thi sĩ Tản Đà được coi là hay nhất:

Hạc vàng ai cưỡi đi đâu,

Mà nay Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ.

Hạc vàng đi mất từ xưa,

Ngàn năm mây trắng bây giờ còn bay.

Hán Dương sông tạnh cây bày,

Bãi xa Anh Vũ xanh đầy cỏ non.

Quê hương khuất bóng hoàng hôn,

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai.

Quê hương khuất bóng hoàng hôn,

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai.

Trong văn chương Việt Nam, hình ảnh đôi hạc trắng trong “Tiếng Sáo Thiên Thai”, của Thi sĩ Thế Lữ thật thơ mộng:

Ánh xuân lướt cỏ xuân tươi,

Bên rừng thổi sáo một hai Kim Đồng.

Tiếng đưa hiu hắt bên lòng,

Buồn ơi!

xa vắng, mênh mông là buồn...

Tiên Nga tóc xõa bên nguồn.

Hàng tùng rủ rỉ trên cồn đìu hiu;

Mây hồng ngừng lại sau đèo,

Mình cây nắng nhuộm, bóng chiều không đi.

Trời cao, xanh ngắt.

- Ô kìa

Hai con hạc trắng bay về Bồng Lai...

“Trời cao, xanh ngắt. - Ô kìa. Hai con hạc trắng bay về Bồng lai”. Vâng, chúng tôi đang đứng giữa chốn Bồng Lai trần thế.

Trong vần thơ Tống Biệt của Tản Đà, thi sĩ đã nhắc nhở đến giấc mộng tình với nàng Chu Kiều Oanh ở tận trời Tây qua cánh Hạc bay:

Lá đào rơi rắc lối Thiên Thai.

Suối tiễn oanh đưa những ngậm ngùi.

Nửa năm tiên cảnh.

Một bước trần ai.

Ước cũ duyên thừa, có thế thôi!

Đá mòn, rêu nhạt.

Nước chảy, huê trôi.

Cái hạc bay lên vút tận trời!

...

Trời bắt đầu tối sẩm, mọi người cuốn gói rời khỏi trời chiều mơ mộng. Những giây phút tuyệt diệu qua đi, tôi như người chưa tỉnh mộng. Trong khoảnh khắc, cuộc đời sao đẹp thế. Đàn Hạc quay về chốn nghỉ ngơi, tôi nghĩ về quá khứ, tiếc nuối những ngày vui qua mau. Tôi tự hẹn lòng sẽ trở lại nơi chốn thanh bình Socorro trong mùa tới./-

Lê Minh (NV)