Khu thương mại của người Việt ở Paris nằm trong khu phố Á Châu mà người ta thường gọi là Phố Tàu tọa lạc trong Quận 13 phía Đông Nam Paris là nơi có cộng đồng người Á Châu đông nhất ở Pháp. Khu phố Á Châu này tập trung trong khu tam giác tạo bởi các con đường Avenue de Choisy, Avenue d'Ivry và Porte d'Ivry (Cửa Ivry) với các siêu thị bán thực phẩm Á Châu, nhà hàng, tiệm thuốc bắc, đồ cổ, sách báo, phim ảnh, dĩa nhạc và các dịch vụ như du lịch, điện thoại, mắt kính, thuốc tây v.v... Khách hàng mua sắm nơi đây là người Hoa, Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan và một số người gốc Á trước kia sinh sống ở các đảo thuộc địa Pháp trong Thái Bình Dương như Polynesia, Guiana, Caledonia.

Hệ thống xe điện ngầm

Trung tâm Paris không lớn lắm, đường kính khoảng 6 miles nên hầu hết những địa điểm du lịch trong thành phố cũng có thể đi bộ được. Hệ thống xe điện ngầm gọi là Métro được nghiên cứu từ năm 1845 nhưng mãi đến ngày 19-7-1900 tuyến đường số 1 mới bắt đầu hoạt động. Thời gian qua những tuyến mới được mở thêm và những tuyến đường cũ được kéo dài ra, hiện hệ thống Métro ở Paris có tất cả 14 tuyến đường (có 2 tuyến phụ là 3bis và 7bis) với chiều dài tổng cộng 211 km (131 miles) qua 380 ga (87 nhà ga trung chuyển nối nhiều tuyến đường), có 3,500 toa tàu với hơn 15,000 nhân viên phục vụ. Hệ thống Métro được điều hành bởi hãng xe điện trên mặt đất có tên là RER, hãng này cũng quản lý luôn hệ thống xe buýt và 3 đường xe điện Tram (loại móc dây điện trên cao). Vì vậy vé Métro có thể dùng cho các loại xe khác cùng hãng RER. Từ phi trường Charles de Gaulle đi vào thành phố Paris có thể đi bằng xe điện RER (tuyến RER B3 qua ga Châtelet, Gare du Nord ở trung tâm Paris) sau đó đổi sang xe điện ngầm Métro rất nhanh chóng và rẻ hơn là dùng Taxi hay xe buýt. Các nhà ga xe điện ngầm cách nhau khoảng 500 mét nên rất thuận tiện, hành khách khỏi phải đi bộ xa. Nhiều nhà ga trang trí cũng rất đẹp như nhà bảo tàng thí dụ như các ga Louvre (Line 1), ga Varenne (Line 13), ga Abbesses (Line 12).

Giá vé rẻ nhất hiện nay là 1.60 Euro có thể mua ở nhà ga mỗi lần đi nhưng mua một xấp (carnet) 10 vé giá là 11.40 Euro tiết kiệm được tiền bạc và thời giờ sắp hàng mua vé. Vé này có tên là “t” dùng để đi một chuyến nhưng qua bao nhiêu ga cũng được, khi ra khỏi nhà ga thì vé hết giá trị. Vé có thể dùng để đi xe điện RER nhưng chỉ trong Zone 1 mà thôi. Métro có vé nguyên ngày, tuần và tháng rẻ hơn có thể mua trên online qua hệ thống Internet. Du khách nước ngoài nên mua vé dành riêng cho du khách ngoại quốc gọi là “Paris Visites” có giá trị 1, 2, 3 hoặc 5 ngày không hạn chế sử dụng các loại phương tiện chuyên chở của hãng RER, Métro. Vé này là tấm thẻ cứng, mỗi lần vào trong ga là bỏ thẻ vào máy, cổng sẽ mở và nó sẽ trả lại ở cuối cổng vào nhưng lên xe buýt không bỏ vào hộp được mà trình cho tài xế lái xe.

Hệ thống RER cũng như Métro nhiều khi bị nhân viên đình công cũng là một trở ngại, điểm lưu ý thứ nhì khi sử dụng xe điện ngầm là nạn móc túi, giựt bóp xách nơi các nhà ga (nhất là khi đi thang máy chen lấn) hay trên toa tàu. Rất nhiều người quen cho biết bị móc túi mất giấy tờ, tiền bạc ở Paris nhưng đối với chúng tôi thì không gặp nạn này có lẽ nhờ đề phòng. Hệ thống Métro chỉ hoạt động từ 5 giờ 30 sáng đến khoảng 12 giờ 45 hay 1 giờ sáng nên những giờ khác nếu di chuyển phải dùng taxi.

Taxi ở Paris

Taxi ở Paris trên mui xe có bảng đèn “Taxi Parisien” có thể đón ở ngoài đường hay từ các bến. Giá đi ban đêm (từ 7 giờ tối đến 7 giờ sáng) là 1.06 Euro cho mỗi km (ngoại ô và ngày chủ nhật là 1.26 Euro). Giá một cuốc xe tối thiểu là 5.20 Euro có thể đi từ 1 đến 3 người, người thứ tư thêm 2.70 Euro và món hành lý thứ 2 là 0.90 Euro. Nên nhớ rằng nếu dùng điện thoại để gọi taxi thì họ sẽ tính thêm tiền từ địa điểm cuối của họ đến nơi đón mình. Thành thử đừng ngạc nhiên khi lên xe đã thấy đồng hồ chỉ 7 Euro hay nhiều hơn nữa!

Khu phố Việt quận 13

Xuống khu phố Việt tiện nhất là đi Métro tuyến 14 là tuyến đường mới nhất, xe tân tiến chạy nhanh hơn và cửa mở tự động. Cô em chú bác Monique gặp ở Nice ngày hôm kia dặn tôi là ra ở ga cuối là ga Bibliothèque Francoise Mitterrand và bản đồ của tôi cũng ghi như vậy. Nhưng bà nhân viên của Métro mua vé giùm cho tôi nói ga cuối mới mở là ga Olympiades và đi phố Tàu ra ga này gần hơn. Monique ở Paris chắc ít khi xuống phố Tàu nên không biết đường 14 đã kéo dài thêm một ga. Để tới phố Việt Tàu nhiều người vẫn dùng đường Métro tuyến số 7 và ra ở ga Porte d'Ivry hoặc ga Porte de Choisy ở hướng Nam. Bạn bè căn dặn hãy cẩn thận khi đi Métro ở Paris nhưng nhìn quanh trên xe tôi thấy ai cũng là người tử tế lương thiện nên cũng an lòng. Xe lao đi vùn vụt qua nhiều ga và mỗi nơi đều đậu lại chừng 1 phút có ngừng ở ga Lyon đèn vàng nữa. Cuối đường xe ngừng ở ga Olympiades, là ga cuối nên mọi người ra hết. Chắc đoàn xe có gắn 2 đầu máy nên nó sẽ chạy ngược về ga đầu kia là Saint Lazare cạnh khách sạn tôi ngụ.

Lên khỏi ga xe điện ngầm ở ngã tư đường Tolbiac và Baudricourt, tôi ngơ ngác không biết đường nào đến phố Việt? Hỏi một thanh niên Pháp anh ta chỉ hướng và nói phải rẽ trái nơi ngã tư. Trên đường đi thấy nhiều người Á Châu nhưng nhìn dáng vẻ chắc không phải là người Việt. May sao gặp một bà cách phục sức chắc là đồng hương người Việt chứ không nhầm đi đâu được! Tôi cất tiếng chào hỏi và bà vui vẻ đáp lại và chỉ đường đến khu phố Việt nhưng bà nói là bà cũng xuống đó nên cứ đi theo bà. Vừa rảo bước tôi vừa giới thiệu về mình từ Cali tới và bà cũng cho biết phương danh bà là Nguyễn Diệu Chước, trước 1975 là giáo sư trường nữ trung học Gia Long. Bà cũng đã từng sang Cali dự ngày Gia Long Hội Ngộ mấy năm về trước. Hiện bà ở một thành phố ngoại ô Paris (có nói tên nhưng tôi không nhớ) đi xe điện tới đây mất cả tiếng đồng hồ. Hôm nay tới phố Tàu để làm mắt kính, tính tôi hay hỏi về giá cả để biết giá sinh hoạt ở đây ra sao? Bà cho biết một cặp kính phải tốn cả vài trăm Euro! Bà tử tế căn dặn chúng tôi phải đề phòng nạn móc túi, giật bóp phụ nữ. Cuối cùng không dám làm phiền chúng tôi xin phép chia tay khi đến khu phố Việt.

Khu thương mại Việt Nam ở đây không có bãi đậu xe lớn như Cali vì dân Paris thường di chuyển bằng xe điện ngầm và các phương tiện chuyên chở công cộng hơn là dùng xe hơi riêng. Ít chợ thực phẩm mà nhiều nhà hàng ăn và các cửa tiệm dịch vụ hoặc tạp hóa trong những khu phố lầu. Chúng tôi vào trong khu thương xá hơi tối nhưng mát mẻ có các nhà hàng như Phở 34 Ngọc Phương, thẩm mỹ viện Crystal, bước ra một khoảng sân rộng dưới những tòa cao ốc chung cư, nơi đây có các nhà hàng như Phượng Hoàng, New China Town, Quán Ngon, Lilly Café và siêu thị Việt Nam. Mấy tuần nay chuyên trị đồ Tây nên muốn ăn phở nhưng các nhà hàng này... không bán vì là giờ nghỉ trưa, đóng cửa đến 3, 4 giờ chiều mới mở cửa lại! Cũng lưu ý du khách là không nên đến khu phố Việt Nam vào các ngày Thứ Hai vì đa số các cửa tiệm đều đóng cửa nghỉ bán! Khác với bên Mỹ nơi tôi ở tiệm phở mở cửa quanh năm và từ 7 giờ sáng cho đến 9 giờ tối, có nơi còn mở 24 trên 24. Chúng tôi ghé qua trung tâm băng nhạc Thúy Nga Paris (cửa tiệm ở đây lớn hơn ở Bolsa), không hỏi về nhạc mà hỏi về... phở, giờ này tiệm phở nào mở cửa thì một ông trung niên ở đây cho biết là tiệm Phở Mùi ở số 97 cùng đường Avenue d'Ivry. Anh chỉ dẫn đường đi rất tận tình, cung cách niềm nở thân thiện giống như ông chủ Thúy Nga ở Bolsa.

Chúng tôi đến tiệm Phở Mùi, cảm tưởng đầu tiên thấy giống các tiệm phở ở Việt Nam vì có thêm mái hiên (patio) phía trước tiệm. Vào bên trong nhà hàng sạch sẽ, nơi nấu phở có thùng nước lèo, quầy thịt ngay ở phía trước gần quầy tính tiền, khách ăn có thể chứng kiến ông chủ tiệm phở đích thân sửa soạn, thêm thắt gia vị cho tô phở nóng bốc khói của mình. Nhà hàng tên Phở Mùi nên mới vào là đã nghe... mùi nước lèo phở thơm ngào ngạt, khiến khách nhớ đến khu các tiệm phở ở đường Pasteur (trước viện chích chó) Sài Gòn ngày nào. Phở ở đây tô khá lớn (miền Bắc gọi là “có chất lượng”), nước lèo thơm ngon, bánh tươi mềm và thịt rất nhiều như phở ở Cali. Có lẽ biết chúng tôi “xa quê hương nhớ... húng quế” nên thấy dĩa rau được tận tình chiếu cố, ông chủ quán vào trong mở tủ lạnh tiếp tế thêm vài nhánh còn tươi xanh, đối với Paris thật là... hiếm quý! Không phải như ở Sài Gòn rau ăn phở mỗi bàn đầy một rỗ nhựa, húng quế ở Paris là hương vị rau thơm khó tìm. Giá cả Phở Mùi cũng rất nhẹ nhàng khoảng 7 Euro một tô. Nhâm nhi thêm ly cà phê sữa đặc có đường, cảm thấy cõi lòng ấm lại tưởng chừng như ở Bolsa thân thuộc chứ không phải trôi nổi trên đất Pháp trời Âu một chiều Xuân nhạt nắng.

Ăn phở xong, chúng tôi băng qua bên kia đường Ivry vào con hẻm lớn để đến chợ Tang Frères, đây là chợ bán thực phẩm Á Châu lớn nhất ở Pháp và có thể cả Châu Âu nữa. Chủ nhân là một người Hoa tên Ratanawan ở bên Lào sang lại khu chợ này, trước đây là kho hàng của một hãng xe điện. Chợ khá lớn không thua gì những chợ ở Bolsa và cũng bán đủ mọi mặt hàng thực phẩm không khác gì Cali. Phía trước chợ có cửa hàng Fast-food cùng tên bán thức ăn nóng như xá xíu, heo quay, vịt quay tấp nập người mua. Trước chợ là khu bán hoa kiểng và kho hàng, thấy xoài riêng tươi vàng hực đang nhập về từng thùng hàng lớn, vợ tôi hỏi giá bao nhiêu thì anh chàng người Hoa nói rằng: “Chưa có ‘pán’ chờ lịnh của... ông chủ mới ‘pán’ được!”

Hiện nay ở Paris không phải chỉ có khu phố Á Châu Quận 13 này mà còn có khu phố Tàu mới khác nữa ở Belleville về hướng Đông Bắc Paris cũng đang phát triển và khu này có thêm thương mại của người Do Thái, Trung Đông. Khu phố Á Châu Quận 13 vẫn là khu China Town lớn nhất với khoảng 150 nhà hàng ăn và các cửa hàng bán lẻ. Sau khi Việt Nam, Miên, Lào thay đổi chính quyền năm 1975 làn sóng thuyền nhân người Việt và Hoa từ các nước Đông Dương này sang Pháp định cư. Lúc đó khu Quận 13 Paris này là khu lao động dân nghèo, chính quyền đang phá bỏ những khu nhà cũ kỹ thay thế bằng những cao ốc chung cư hàng chục tầng lầu. Vì giá rẻ so với những nơi khác nên nhiều thuyền nhân Hoa Việt vào mua những căn chung cư này và phát triển khu thương mại quanh đó bắt đầu vào năm 1982. Ngày nay đến khu phố Á Châu này thấy sừng sững trên cao nhiều buyn đinh chọc trời và những nhà hàng ăn thấp ở phía dưới. Tuy nhiên giữa các khu cao ốc, thương mại vẫn có những không gian màu xanh nho nhỏ trồng hoa kiểng và vườn chơi cho trẻ con, người lớn tuổi.

Hiện ở Pháp có khoảng 250,000 người Việt sinh sống, đông nhất là ở các thành phố lớn như Paris, Marseille và Lyon, ở mọi nơi đều có khu thương mại Việt Hoa nhưng khu Phố Á Châu Quận 13 vẫn là khu thương mại sầm uất và nhộn nhịp nhất xứ Pháp. Hàng năm có nhiều lễ hội văn hóa truyền thống nhưng được người Pháp chú ý và các báo Pháp đưa tin là cuộc diễn hành rực rỡ nhiều màu sắc trong ngày Tết Nguyên Đán mặc dù thời tiết Paris lúc đó vẫn còn trong Mùa Đông giá lạnh.

Trịnh Hảo Tâm

 

- Cùng ngòi bút du lịch sống động Trịnh Hảo Tâm, đã phát hành 4 quyển ký sự “Trên Những Nẻo Đường Việt Nam” (tái bản), “Miền Tây Hoa Kỳ”, “Trung Quốc”, “Mùa Thu Đông Âu” và đang in “Tây Âu Cổ Kính”. Các sách dầy trên 300 trang, mô tả chi tiết, hình ảnh rõ ràng, lời văn trong sáng dí dỏm. Giá 15 US$ mỗi quyển (bao cước phí), đã có bán tại các nhà sách Tự Lực, Tú Quỳnh, Phước Hạnh, Trống Đồng (Pomona). Ở xa gởi ngân phiếu về tác giả, sách có chữ ký sẽ được gởi đến tận nhà:

Trịnh Hảo Tâm

3683 Hawks Drive

Brea CA 92823

Điện thoại 714-528-1413

Email: trinhhaotam@hotmail.com