Trong vài ngày qua, một số người dân từng bị phá nhà, thu hồi đất, nhằm xây dựng Khu Công nghệ cao Sài Gòn đã kéo đến trụ sở UBND quận 9 để phản đối việc cắt điện, cắt nước tại nơi họ đang tạm cư. Thậm chí có người dự định tự thiêu...
Những tình tiết và ý kiến quanh việc xây dựng Khu Công nghệ cao Sài Gòn có thể xem như điển hình của một vấn nạn nhức nhối, kéo dài nhiều năm. Đó là thu hồi đất rồi giao cho giới đầu tư nước ngoài xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, khu vui chơi giải trí,… khiến người dân bị đẩy vào cảnh khốn cùng.
***
Sau khi dự án xây dựng Khu công nghệ cao Sài Gòn được phê duyệt vào khỏang đầu năm 2000, hơn 3.000 gia đình có nhà, đất thuộc phạm vi tác động của dự án này ở khu vực quận 9, Sài Gòn đã bị phá nhà, thu hồi đất, buộc phải di dời.
Kể từ đó đến nay, việc định giá bồi thường - thu hồi – cưỡng chế giải tỏa nhà, đất của dân chúng để giao cho Ban Quản lý dự án Khu Công nghệ Cao đã trở thành nguyên nhân chính, dẫn tới nhiều vụ khiếu nại, tố cáo và một số vụ án hình sự.
Vào tháng 7 năm ngóai, chín nông dân khiếu nại chính quyền cưỡng đoạt nhà đất của họ, trái với các qui định hiện hành để xây dựng Khu Công nghệ cao đã bị Tòa án quận 9 kết án tù vì “gây rối trật tự công cộng”.
Tuy nhiên điều đó không thể dập tắt sự phản kháng. Khu vực quanh địa điểm triển khai dự án xây dựng Khu Công nghệ cao hiện rất nóng. Đang có hàng chục gia đình, với hàng trăm con người đã từng bị chính quyền phá nhà, thu hồi đất, dồn vào khu tạm cư để xây dựng Khu Công nghệ cao Sài Gòn, không có điện và nước để sinh hoạt.
Các nạn nhân bảo rằng, tuy họ đã gánh chịu vô số thiệt thòi vì sự ra đời của Khu Công nghệ cao Sài Gòn, song họ vẫn chưa yên thân. Dù chưa được bồi thường và đang phải tạm cư nhưng chính quyền lại đang tiến tục dồn đuổi họ ra khỏi chỗ tạm cư để tiếp tục lấy đất xây dựng trung tâm thương mại...
Cách nay vài ngày, những nạn nhân, đại diện cho các gia đình đang ngụ tại khu tái định cư và bị cắt toàn bộ điện, nước đã liên tục kéo đến UBND quận 9 để phản đối. Bà Nguyễn Thị Hồng Sương, một nạn nhân kể:
“Chúng tôi đã trình bày hết với chính quyền rồi, chính quyền dùng quyền lực để mà cưỡng chế chúng tôi, trái với quy định của luật pháp Việt Nam rồi đưa chúng tôi vào một khu tạm cư. Chúng tôi đã mất công ăn việc làm, mất nguồn thu nhập. Bây giờ chính quyền cắt điện, nước luôn để buộc chúng tôi ra khỏi khu đó. Tức là dồn chúng tôi vào đường cùng. Chúng tôi lên ủy ban, chúng tôi đòi hỏi ủy ban phải giảui quyết vấn đề này, bởi vì con người sồng phải có sinh hoạt, điện, nước, ăn ở, mà bây giờ cắt nguồn điện và cắt nguồn nước luôn. Hỏi vậy thì ai sống được? Ai sống được? Ủy ban có ai sống được không? Mọi người lắc đầu hết nhưng mà lắc đầu là để đó thôi chứ không giải quyết.”
Một nạn nhân khác, ông nguyễn Xuân Ngữ cho biết thêm: “Có một người định tự thiêu, hôm qua bà ấy mua 20 lít xăng, bà định đốt nhưng người ta giằng can xăng ra vì sợ khổ bà ấy. Đại khái là thế. Thế nhưng chuyện có thể sẽ không ngừng ở đó. Theo ông Ngữ: Dân chúng can thì bà ấy không nghe rồi. Còn chính quyền thì đang canh bà ấy nhưng bà ấy tử thủ ở trong nhà. Chính quyền có xuống thì chồng bà ấy ra còn bà ấy ở trong nhà. Bà ấy sẽ đốt khu tái định cư rồi đốt mình luôn.”
***
Tại sao lại có những con người– vốn là công dân của một chính quyền thường tự giới thiệu là luôn nỗ lực xây dựng một “xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” – phải chọn lối phản kháng mang sắc thái của một sự tuyệt vọng đến cùng cực như vậy, trong khi Việt Nam có một chính quyền hoàn chỉnh từ phường xã đến trung ương?
Một cư dân quận 9, ông Phạm Tiến Duy, giải thích:
“Tôi cũng bị cưỡng chế rồi, cũng trái pháp luật và tôi cũng đấu tranh gần bốn năm nay rồi. Nói chung là việc đã ngã ngũ rồi. Vấn đề là tính cố chấp của chính quyền. Người ta không chịu nhận sai và người ta không chịu trả lại đất cho tụi tôi. Riêng phần cắt điện, nước thì ở góc độ của tôi, tôi nhìn nhận vấn đề nó hơi khác một chút xíu so với chị Sương. Tôi cũng bị cưỡng chế nhưng mà tôi vẫn còn nhà để ở. Còn các anh chị như ông vừa trao đổi đó thì họ ở khu tạm cư. Nơi tạm cư thì cũng là một cái nhà vách bằng gạch, trên là mái tôn thôi, không còn cái gì hết. Bây giờ cắt điện, nước.
Tôi nhìn nhận ở góc độ khác. Đây là một chính sách. Tôi dùng từ là một chính sách vô nhân đạo của chính phủ, trong trường hợp cụ thể này là của ông Lê Thanh Hải, Bí thư Thành ủy Sài Gòn và tiếp theo là ông Lê Hoàng Quân, đương kim Chủ tịch UBND. Vấn đề là chính sách tạm cư đó chưa có luật pháp nào ở Việt Nam quy định! Phải nói rõ là chính chính sách tạm cư của ông Lê Thanh Hải dẫn tới tình cảnh của bà con hiện nay, dẫn tới cấp dưới là cấp quận làm sai như vậy. Người ta tống bà con vào khu tạm cư.
Tôi nhìn nhận ở một góc độ khác với bà con. Đó là như thế này. Bà con bị cưỡng chế, bị đuổi về khu tạm cư là do chính ông chủ tịch hoặc bà chủ tịch ký quyết định cưỡng chế đó chứ không phải là Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng, không phải là Ban Quản lý Khu Công nghệ cao nên quận phải chịu trách nhiệm với hành vi của mình chứ không phải là ban này hay ban kia. Bây giờ cho người ta về tạm cư rồi lấy lý do người ta không đóng tiền điện, tiền nước, cắt điện, cắt nước... Đó là một hành vi vô cùng tàn ác. Tôi cảm giác tính người không còn nữa. Con của chị Gái thì mới đẻ có mười mấy ngày. Con dâu tương lai của bà Sương đang mổ tim. Hành vi như thế thì tôi cũng không biết dùng từ ngữ nào hơn.
Thế nhưng tất cả phải nhìn nhận ở góc độ thành phố. Từ thời ông Lê Thanh Hải là Chủ tịch UBND thành phố, bây giờ ông ấy là Bí thư Thành ủy, Ủy viên Bộ Chính trị đó! Đó là chính sách của ông ấy và cái sai cơ bản từ đó! Kỳ này là đại hội Đảng các cấp, chúng tôi sẽ tố cáo vấn đề này ra Đại hội Đảng.”
Vậy luật pháp và chính quyền trung ương ở đâu? Ông Phạm Tiến Duy tâm sự:
“Ở Việt Nam thì có pháp lệnh công chức, công chức chỉ được phép làm những gì luật pháp quy định. Luật pháp đâu có quy định chế độ tạm cư. Việt Nam làm theo chỉ đạo của cấp trên chứ không làm theo quy định của pháp luật. Rõ ràng trường hợp của chúng tôi là như vậy. Chúng tôi đã ra ngoài Hà Nội. Văn phòng Tiếp dân của Trung ương Đảng và Nhà nước đã gửi công văn yêu cầu ông Chủ tịch Lê Hoàng Quân tiếp và giải quyết nhưng mà ông ta không tiếp, không giải quyết mà họ lần lữa hẹn hoài rồi cứ làm. Làm thì làm bậy chứ không làm đúng...”
***
Trở lại với án xây dựng Khu công nghệ cao Sài Gòn, tuy đã được phê duyệt hàng chục năm song dự án xây dựng Khu Công nghệ cao vẫn chưa hoàn tất vì bị dân chúng phản đối kịch liệt. Điều đáng nói là dù có rất nhiều dấu hiệu vi phạm pháp luật, xâm hại các quyền hợp pháp và lợi ích chính đáng của hàng ngàn công dân song những hành vi ấy không được ngăn chặn.
Hồi giữa tháng 4, luật sư Nguyễn Thu Giang, gửi một lá thư báo với UBND quận 9 rằng, một số quyết định liên quan đến việc định giá để bồi thường, hoặc cưỡng chế hành chính mà cơ quan này ban hành hoàn toàn trái pháp luật. Ông Giang đã giới thiệu lá thư vừa kể trên blog của ông, đồng thời lấy tư cách cựu chiến binh, cựu Phó giám đốc Sở Tư pháp thành phố, kêu gọi: “Các đồng chí có quyền lực giám sát UBND quận 9 thực thi đúng pháp luật. Đừng để những cơ quan có thẩm quyền, có lực lượng, công cụ trong tay muốn làm gì thì làm, không thượng tôn pháp luật.”
Thậm chí, báo giới trong nước cũng không thể làm ngơ. Ông Nguyễn Xuân Ngữ, một nạn nhân, kể: “Có bảy tờ báo lên tiếng, báo Pháp Luật Việt Nam, báo Pháp Luật Sài Gòn, báo Văn Hóa – Thể Thao, báo Tài Nguyên – Môi Trường, báo Tuần Tin Tức,… có đăng hết rồi đấy! Đã có khá nhiều bài viết, mô tả chi tiết những bất công, phi lý đã làm rất nhiều gia đình mất sạch nhà cửa, đất đai, người thân bị bắt, bị kết án tù do khiếu nại đòi công lý, hoặc tan nát theo đúng nghĩa đen của từ này. Chưa kể khá nhiều người phát điên.”
Ông Nguyễn Xuân Ngữ, một nạn nhân, tóm tắt bi kịch đã xảy ra đối với hàng ngàn gia đình cùng cảnh ngộ với ông: “Nói cho nó gọn, chúng tôi đã bị cướp đất, bị phá nhà, hủy diệt sự sống của vật nuôi, cây trồng… Bây giờ nhà thì tan, đất thì chúng tôi vẫn phải giữ đến cùng. Vì chưa có cái luật nào tự nhiên lại vào ăn cướp. Bởi vì đất của chúng tôi không bán, không cho, không nhượng. Chính quyền cũng không mua, không trưng thu và cũng không xin. Tự nhiên đến tàn phá đất của chúng tôi thành ra chúng tôi phải giữ đất nhưng mà nhà cửa thì tan hoang hết rồi. Bây giờ họ dồn chúng tôivề cái chỗ gọi là khu tái định cư… Họ cắt điện, cắt nước, mục đích là chuẩn bị ép dân để lấy đất, xây khu thương mại.”
Còn ông Võ Đắc Danh, một nhà báo, tác giả bài viết “Trở lại đồng bưng sáu xã”, vừa đăng trên tờ Văn Nghệ Trẻ, thì nêu thắc mắc: Thật tình, tôi không hiểu mục tiêu của dự án Công nghệ cao là gì? Lợi nhuận thuộc về ai mà hậu quả trước mắt là nhân tình ta thán, hàng trăm hộ nông dân mất đất, hàng ngàn con người chìm trong uất nghẹn, oan khiên, u tối với tương lai, hàng chục người phải vào tù chỉ vì đấu tranh cho công lý, cho quyền lợi chính đáng của mình.
***
Nhìn rộng hơn, dù đã được xác định là nguyên nhân chính dẫn đến hàng lọat vấn nạn xã hội như: gia tăng đói nghèo, đe dọa an ninh lương thực, phát sinh bất công, dẫn tới bất ổn xã hội, song tại Việt Nam, việc thu hồi đất để thực hiện những dự án xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, khu vui chơi giải trí,… giống như dự án Khu Công nghệ cao vẫn không giảm, bất kể hiệu quả họat động của chúng rất thấp.
Còn dân chúng, những nạn nhân của các dự án này nghĩ gì? Một trong những nạn nhân của dự án Khu Công nghệ cao là ông Phạm Tiến Duy kể rằng:
“Tôi cũng hy vọng mọi người gần xa biết được tình hình vô cùng nóng bỏng ở Khu Công nghệ cao và phải nói rõ luôn, Hiện giờ, hình như là các nhà đầu tư nước ngoài đang bất chấp số phận, bất chấp cảnh tang thương của chúng tôi. Tôi nói thẳng ra là người ta lợi dụng việc chính quyền này ăn cướp của bà con chúng tôi để người ta thuê đất rẻ. Đầu tư vào đó là lợi dụng tiền thuê đất rẻ mạt giống như cho. Đó là một cuộc cạnh tranh không công bằng với những hãng xưởng khác khi mà người ta ở ngoài Công nghệ cao. Phải nói rõ là như vậy. Ví dụ như hãng Intel đang đầu tư vào Khu Công nghệ cao. Tôi tin rằng hang AMD phải có hành vi nào đó đối với Intel bởi vì Intel mướn đất ở đây cực kỳ rẻ như là cho. Lúc đó, sản phẩm của Intel bán ra sẽ thấp hơn và lúc đó thì hãng AMD phải biết làm gì với sản phẩm của Intel. Đó tôi nói ví dụ như vậy…”
Ông Duy khẳng định: “Tôi muốn nói với các nhà đầu tư nước ngoài, nếu các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào khu đất mà người ta cho rằng thuộc Công nghệ cao thì các nhà đầu tư nước ngoài phải hiểu rõ rằng, đất mà chính quyền Việt Nam giao cho các nhà đầu tư là đất sạch hay đất bẩn. Các nhà đầu tư phải chuẩn bị cho kỹ. Nếu quả thật đó là đất bẩn thì các nhà đầu tư hãy hiểu rằng, nhà máy tọa lạc ở đó không tồn tại lâu. Bởi vì chúng tôi đấu đến chết. Nếu tôi chết, con tôi đấu tiếp. Không bao giờ tôi ngơi nghỉ. Không bao giờ tôi khuất phục chính quyền. Tôi nói rõ như vậy. Bằng bất cứ giá nào, bất cứ ở tòa án nào, quốc tế hay ở Việt Nam, chúng tôi đều sẵn sang ra hầu Tòa. Các nhà đầu tư nên nhớ rõ, các nhà đầu tư đang sinh lợi trên mồ hôi, xương máu, sự hy sinh của chính chúng tôi. Các nhà đầu tư phải nhớ rõ như vậy và họ không dễ dàng hưởng được cái lợi mà chính phủ Việt Nam ban phát cho họ đâu! Phải nhớ rõ như vậy. Tôi chỉ mong các ông hiểu đất sạch là gì và đất bẩn là gì? Hiện giờ, các nhà đầu tư vào công nghệ cao là đầu tư vào đất bẩn. Tôi nói rõ như vậy và tôi chịu trách nhiệm lời nói của tôi.”
Liệu các nạn nhân có thể sử dụng những quy định hiện hành tại nhiều quốc gia và các quy phạm của nhiều tổ chức quốc tế để ngăn chặn việc liên kết khai thác đất bẩn, đang tạo thêm bất công cũng như đói nghèo tại Việt Nam?
