Nhà cầm quyền CSVN vừa loan báo rộng rãi kế hoạch tổ chức hội nghị đầu tiên dành cho Việt kiều trên toàn thế giới. Theo đó, hội nghị này sẽ diễn ra trong các ngày từ 20 đến 23 tháng 11 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội.
Ban Tổ chức cho biết, mục tiêu chính mà hội nghị vừa kể nhắm tới là đón nhận các góp ý để có cơ sở đánh giá toàn diện tình hình cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, cũng như hiệu quả của các chủ trương, chính sách đối với Việt kiều, qua đó hoạch định chính sách đối với Việt kiều.
Liệu hội nghị đầu tiên dành cho Việt kiều trên toàn thế giới có tìm ra giải pháp để đạt được mục tiêu vừa kể? Nếu chưa thì chính quyền Việt Nam còn cần phải lưu ý đến những yếu tố nào để Việt kiều tích cực đóng góp vào sự nghiệp xây dựng đất nước?
***
Tại cuộc họp báo diễn ra vào ngày 10 tháng 11 để loan báo những thông tin có liên quan đến hội nghị đầu tiên dành cho Việt kiều trên toàn thế giới, ông Trần Trọng Toàn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài, thuộc Bộ Ngoại giao, cho biết, sẽ có khoảng 850 – 900 Việt kiều tham dự hội nghị vừa kể.
Cũng theo ông Toàn, thành phần Việt kiều về Hà Nội tham gia hội nghị đầu tiên dành cho họ khá đa dạng, chẳng hạn: trí thức, doanh nhân, văn nghệ sĩ, giới hoạt động xã hội, tôn giáo, lãnh đạo hội đoàn, những nhân vật có uy tín trong cộng đồng người Việt, những nhân vật có công với đất nước, thanh niên, sinh viên tiêu biểu...
Vào dịp này, Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài còn công bố một thống kê, theo đó, hiện có khoảng 4 triệu người Việt đang sinh sống, làm việc, học tập, tại 101 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Ông Trần Trọng Toàn tiết lộ thêm, qua hội nghị, các đại biểu sẽ cùng bàn bạc, góp ý về việc, làm sao để cộng đồng người Việt ở nước ngoài đoàn kết, vững mạnh, thành đạt, hướng về đất nước, cũng như giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống dân tộc, thu hút chuyên gia, trí thức, doanh nhân Việt kiều đóng góp vào sự nghiệp xây dựng đất nước.
Vậy có thể xem hội nghị đầu tiên dành cho Việt kiều trên toàn thế giới, sắp diễn ra tại Hà Nội như một bằng chứng về thiện ý của chính quyền Việt Nam đối với cộng đồng Việt kiều?
Sau một thời gian dài nghi kỵ, rẻ rúng Việt kiều, kể từ thập niên 1990, chính quyền Việt Nam bắt đầu thay đổi cách nói về Việt kiều. Đến tháng 3 năm 2004, Ban Chấp hành Trung ương Đảng CSVN còn ban hành một nghị quyết mang số 36 để chỉ đạo về “Công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài”.
Ngoài các văn bản trình bày chủ trương, chính sách đối với Việt kiều, được phổ biến rộng rãi, trong thập niên vừa qua, đã có khá nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước, chính phủ đưa ra khá nhiều tuyên bố, giống như tuyên bố của ông Nguyễn Minh Triết, Chủ tịch Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, khi ông đến Nam California, hồi tháng 8 năm 2007: “Trong gia đình, trong bạn bè có lúc còn giận nhau. Bây giờ chúng ta hãy gác lại tất cả. Hãy đoàn kết, hãy xây dựng một nước Việt Nam vững mạnh, hùng cường, sánh vai cùng bạn bè năm châu... Chúng ta hoàn toàn tin tưởng rằng, ý chí Việt Nam, bản lĩnh Việt Nam và sự đoàn kết, thống nhất của Việt Nam chắc chắn là sẽ thành công... xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, vững mạnh, sánh vai cùng bạn bè năm châu trên thế giới...”
***
Những lời mời gọi đóng góp tri thức, sức lực, tiền bạc vào công cuộc xây dựng đất nước, đi kèm với các cam kết sẽ lắng nghe mọi ý kiến khác biệt, sẵn sàng thảo luận, sửa sai để Việt Nam trở thành hùng cường, vững mạnh có được chính quyền Việt Nam tự chứng thực trong thực tế?
Hình như là chưa! Trong vài năm qua, khi trở về Việt Nam, đã có hàng chục Việt kiều bị bắt bởi tham gia một số tổ chức chủ trương tranh đấu bất bạo động, đòi tự do, dân chủ và kêu gọi Việt Nam tôn trọng nhân quyền. Việc trình bày và vận động người khác bày tỏ những quan điểm như vậy thường bị cáo buộc là khủng bố - tội danh mà luật hình sự Việt Nam dự liệu mức hình phạt từ chung thân đến tử hình. Nhờ dư luận quốc tế, các bị can bị cáo buộc là “khủng bố” đã được phóng thích và đa số bị trục xuất khỏi Việt Nam gần như lập tức.
Chẳng riêng Việt kiều, người Việt sống ở trong nước cũng không được phép trình bày suy nghĩ, mong muốn của họ, nếu chúng trái với điều mà chính quyền muốn nghe, cho dù chúng giống đạo lý như: “Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam”, hay chúng chẳng khác gì ý kiến của nhiều công thần như: “Hãy ngừng khai thác bauxite ở Tây Nguyên”.
Blogger có nickname Mẹ Nấm, tên thật là Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, một trong ba blogger bị bắt hồi cuối tháng 8, đầu tháng 9 vì liên quan tới cuộc vận động mặc những chiếc áo thun, kêu gọi bảo vệ chủ quyền của Việt Nam tại Hoàng Sa, Trường Sa và ngưng khai thác bauxite, kể về những điều đã xảy ra với cô: Việc em chấm dứt sử dụng một cái blog thì rất là đơn giản nhưng hôm nay khi chính em phải tuyên bố là em không xài cái blog đó nữa (khóc)... thực sự em cảm thấy... tức tưởi, em cảm thấy... xót.
Lý do xót xa là vì bên cơ quan an ninh điều tra nói là nhà nước có những việc làm bí mật để giữ chủ quyền và chủ trương khai thác bauxite này là lợi ích của cả nước chứ không phải là của một cộng đồng nào đó... nhưng mà em cảm thấy ức là tại sao những thông tin đó không phổ biến, không đưa ra cho mọi người cùng biết để những người trẻ như em phải tự tìm hiểu, tự đọc... rồi cuối cùng... khi mà... mình phát động một cái gì đó từ trong tâm mình thì mọi người lại nghĩ là cái này là bị xúi giục, bị lôi kéo...
***
Trong bối cảnh như thế, liệu góp ý của 850 – 900 đại biểu, đại diện cho 61/101 quốc gia và vùng lãnh thổ có người Việt cư trú sẽ được đón nhận với đầy đủ thành tâm, thiện ý? Rất khó biết!
Tài liệu giới thiệu chương trình và kế hoạch thực hiện hội nghị đầu tiên dành cho Việt kiều trên toàn thế giới, mà Ban Tổ chức gửi cho các cơ quan đại diện ngoại giao để họ mời đại biểu, mà chúng tôi vừa được xem, ở mục 2 của phần 2, có lưu ý, sau khi Ban Tổ chức đã đồng ý về nhân sự, các cơ quan đại diện mới điền giấy mời và gửi cho đại biểu.
Nếu các cơ quan đại diện phải chờ Ban Tổ chức “có ý kiến đồng ý về nhân sự”, rồi mới được điền và phát thư mời thì hội nghị đầu tiên dành cho Việt kiều trên toàn thế giới có thể trở thành “diễn đàn phát huy trí tuệ, chất xám của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài nhằm đóng góp hiệu quả vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, tượng trưng cho tinh thần hòa hợp, đại đoàn kết dân tộc cùng hướng về cội nguồn” như thông báo trên website của Bộ Ngoại giao? Tương tự, thông báo của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài: “Kính mời đại diện đông đảo kiều bào ta tại các nước về dự Hội nghị” có thật sự chính xác?
