Song song với thế giới xa hoa ở phố Tây còn có một đội ngũ các mẹ, các chị, các em oằn lưng trong cuộc kiếm tìm cơm áo.

Bốn trục đường chính: Phạm Ngũ Lão - Đề Thám - Đỗ Quang Đẩu - Bùi Viện 20 năm nay mỗi ngày có hàng ngàn ông Tây, bà đầm đến đây lưu trú nên những con phố này được gọi là phố Tây.

*Thức cùng phố Tây

Được xem là một trong những điểm “ăn chơi” nổi tiếng nhất Sài Gòn, phố Tây sáng đèn thâu đêm suốt sáng cho khách nước ngoài và những người Việt lắm tiền nhiều của. Phố Tây cũng là nơi mưu sinh của nhiều mảnh đời cơ cực.

Giữa tiếng nhạc xập xình, tiếng la ó, chúc tụng ầm ĩ từ các quán bar, có không ít cụ già, em nhỏ ngày ngày vắt kiệt sức lực, đổi giấc ngủ đêm để lấy chén cơm. Những ngày thức đêm cùng phố Tây, tôi đã gặp ở phố Tây một bà cụ tóc bạc trắng, lưng còng chậm rãi đến từng bàn đưa tập vé số ra mời khách. Cụ là Nguyễn Thị Hoa, quê Hà Tĩnh. Gần 50 năm, đêm nào cụ cũng thức trắng cùng con phố, bất kể nắng mưa. Cứ 12 giờ trưa, cụ lại ra đại lý gần nhà lấy vé số rồi đến các quán nhậu ở quận 1 bán. 20 giờ, cụ về bán ở phố Tây đến 5 giờ sáng hôm sau.

Tôi theo cụ về căn phòng trọ trên đường Cô Bắc (phường Cô Giang, quận 1). Trong căn phòng nhỏ, tài sản của cụ sau 50 năm tha hương cầu thực chỉ độc một chiếc chiếu và vài bộ áo quần cũ. Vào Sài Gòn gần 50 năm nhưng số lần về thăm quê của cụ Hoa chỉ đếm trên đầu ngón tay. Cụ tâm sự: “Rồi cũng phải thu xếp về quê thôi. Nay tôi đã 83 tuổi rồi, cái tuổi này sống chết khó biết lắm, để nếu có chết cũng có con cháu bên cạnh, chứ trong này ai lo”.

Càng về sáng mưa càng nặng hạt nhưng khách trong các quán bar vẫn đông vì là ngày cuối tuần. Cụ già trong bộ bà ba với mái đầu bạc trắng nặng nhọc lê từng bước một, kiên nhẫn vào hết quán bar này đến quán bar khác mời khách mua hàng. Khi trời bắt đầu sáng, bà lặng lẽ quay về vỉa hè đường Đỗ Quang Đẩu nằm nghỉ, kết thúc một đêm dài thức trắng mưu sinh.

Bà là Nguyễn Thị Tư, quê ở Đồng Tháp. Sống ở Sài Gòn 50 năm thì đã gần 40 năm bà thức trắng cùng con phố. Gần 90 tuổi nên việc đi lại của bà cũng khó khăn hơn. Cứ đến 8 giờ tối bà phải đi xích lô đến phố Tây rồi sáng hôm sau thuê một chuyến khác chở về. Đã trở, nên quá thân thiết với con phố nên chỉ một đêm trái gió trở trời hay mưa không đi bán được là cụ bồn chồn.

*Mưu sinh ở tuổi lên 3

Sống bám ở phố Tây còn có những bà mẹ trẻ bồng bế con thơ đi bán dạo. Dưới ánh đèn rực rỡ trong quán bar GO2 GO2 GO2, một bé trai chừng ba tuổi chậm rãi đến từng bàn chìa mấy chiếc kẹo, gói thuốc ra mời khách. Sau lưng là mẹ bé, hai tay giữ chiếc khay to đựng hàng lặt vặt. “Cháu bé thế mà ngoan lắm, chú à! Đêm cháu đi bán hàng với tôi, sáng về ngủ” - chị Nguyễn Thị Hạnh hướng về con trai mình đang bán hàng nói một cách tự hào rồi đưa thêm hàng cho con. Thằng bé lại chập chững vào bàn khác mời khách.

Gần đó, có một bà mẹ khác cũng bế con trên tay. Đứa bé lúc tỉnh lúc mơ, thỉnh thoảng lại há miệng ra ngáp ngắn ngáp dài ngái ngủ. Chị bồng con vào từng bàn mời khách. Lân la trò chuyện, tôi được biết chị tên La Thị Hương, quê Thanh Hóa, đã đưa con đi bán được gần một năm.

Chị Hương lấy bình sữa từ trong túi ra, vừa cho con bú vừa tâm sự với tôi: “Chồng tôi chết vì tai nạn khi thằng bé mới hai tháng tuổi, tôi mù chữ nên không biết làm gì. Bí quá nên mới đưa cháu đi bán hàng chứ người mẹ nào lại không muốn con mình được vui chơi, ăn ngủ, nhất là khi cháu bé thế này”. Hiện chị đang thuê phòng ở quận 7. Tối tối chị bế con về đây bán vé số, đến 3 giờ sáng thì về ngủ.

*Mờ mịt tương lai

Bên cạnh những bà mẹ do hoàn cảnh đưa đẩy buộc phải đưa con đi bán hàng thâu đêm còn có không ít bà mẹ trẻ bế những đứa trẻ còn quá nhỏ, trong đó nhiều đứa trẻ có vẻ ốm yếu, bệnh tật trông rất thương tâm. Các em được huấn luyện để kiếm tiền một cách bài bản. Tuổi đời nhỏ nhưng các em phải vất vả mưu sinh suốt đêm. Mấy trẻ lớn tranh thủ bán đồ lặt vặt trong quán, còn những trẻ nhỏ hơn thì quỳ xuống xin tiền khách.

Sau nhiều đêm liền theo dõi, chúng tôi thấy riêng khu phố Tây này có không dưới mười bà mẹ bế con nhỏ bán hàng suốt đêm. Có lẽ bởi những đứa trẻ này thường kích thích lòng trắc ẩn của khách nên các bà mẹ lấy đó làm công cụ mưu sinh. Nhưng cũng không loại trừ trường hợp những kẻ chăn dắt đã tìm đâu đó một em nhỏ làm phương tiện kiếm sống.

Một đêm lang thang ở Công viên 23-9 gần đó, tôi gặp một phụ nữ chừng hơn 20 tuổi bế một đứa bé đỏ hỏn đi vào góc khuất sau bãi để xe. Đứa bé vừa được đặt xuống đất đã lăn ra ngủ ngon lành, mặc đàn muỗi vo ve bên tai. Cạnh bên, người mẹ phì phèo châm thuốc hút. Thấy tôi định chụp ảnh, chị kéo đứa bé dậy, lấy tay che mặt rồi bế đứa trẻ chạy vào bãi giữ xe.

Mấy anh chạy xe ôm ở khu vực này cho biết cảnh tượng đánh đập các em diễn ra như cơm bữa. Trước quán bar GO2 GO2 GO2 còn có một phụ nữ đêm nào cũng bế một trẻ sơ sinh bị ghẻ lở đầy mình vào tận các bàn mời khách mua hàng. Bán không được, chị ta quỳ xuống, đong đưa đứa trẻ trước mặt khách để xin tiền. Theo lời phụ nữ này thì đó là con của chị nhưng nhìn cách chị đối xử với đứa bé, không ít người nghi ngờ. “Có người mẹ nào lại đối xử với con mình thế đâu!” - chị bán nước mía cạnh đó bày tỏ.

*Những kẻ chăn dắt

Không có tuổi già, chẳng có tuổi thơ, nhiều cụ già, em nhỏ khốn khổ ngày qua ngày phải sống trong vòng kềm tỏa của những kẻ chăn dắt.

Hoạt động chăn dắt trẻ em, người già ăn xin ở khu phố Tây đã có từ nhiều năm nay. Chúng phân chia ranh giới, băng nhóm rõ ràng: Nhóm chuyên chăn dắt trẻ em nữ, nhóm chuyên chăn dắt trẻ em nam và còn có một thanh niên đưa “người mẹ” già nua của mình đi xin ăn.

- “Mày xin được bao nhiêu rồi, đủ chưa?

- Chưa! Mới được bảy chục. Mày thì sao?

- Cũng vậy.

- Chắc phải kiếm “mánh” thôi, nếu không đủ là chết đó...”.

Hai đứa nhỏ trạc 10 tuổi tên Hoan và Khánh bám theo chiếc xe du lịch chở khách nước ngoài trên đường Phạm Ngũ Lão vừa trao đổi về số tiền xin được trong đêm chưa đủ nộp cho kẻ chăn dắt, vừa tính kế “chôm đồ” của khách. Người thanh niên tên Nguyễn Văn Tòng, nhận bà cụ là mẹ nhưng đêm nào cũng đưa cụ đi xin ăn để thu lợi bất chính. Trong ảnh: Người thanh niên đang mở sổ ghi chép, còn bà cụ đếm tiền chuẩn bị đưa cho “con”.

Một lát sau, từ tiệm Internet TT trên đường Bùi Viện, hơn chục đứa trẻ khác chạy ra góc đường, tập hợp dưới tầng hầm khách sạn An An (đường Đề Thám, quận 1) một lúc rồi tản đi nhiều hướng. Chừng 30 phút sau, cả nhóm tụ tập trước nhà số 38 Trần Hưng Đạo, nơi một người đàn ông trạc 40 tuổi đang ngồi uống cà phê. Từng em lần lượt móc tiền đưa cho người này. Thỉnh thoảng một đứa trẻ lại bị quát mắng do chưa kiếm đủ tiền.

Sau gần một tháng theo dõi, chúng tôi phát hiện khoảng 20 đứa trẻ thường xuyên bị hai thanh niên và một phụ nữ giám sát lúc xin ăn để thu tiền. Khoảng 8 giờ tối, người thanh niên khoảng 30 tuổi, đi xe Dream mang biển số 52Z3-6640 lại chở ba đứa trẻ đến một góc đường Bùi Viện, thả các em về các quán bar gần đó để xin ăn. Cứ mỗi 30 phút, ba đứa trẻ lại quay về gần công viên 23-9, nơi người thanh niên này đang chờ. Tại đây, các em lấy tất cả những gì vừa xin được đưa hết cho người thanh niên rồi trở về các quán bar tiếp tục xin cho đến hết đêm.

Ngoài đám trẻ này còn có một nhóm năm trẻ nữ do một người đàn bà chăn dắt. Sau khi chở đám trẻ đến thả trước các quán bar, người đàn bà này về đường Đề Thám uống cà phê và hút thuốc, chờ bọn trẻ quay lại nộp tiền sau mỗi 30 phút.

*Đưa “mẹ” 80 tuổi đi xin ăn

Trong khu vực phố Tây còn có một thanh niên trạc 30 tuổi tự xưng là con của một bà cụ 80 tuổi. Mỗi ngày người thanh niên này đều đưa “mẹ” đi xin ăn khiến những người buôn bán xung quanh hết sức bất bình.

Theo chân cụ bà mấy đêm trên khu phố Tây, chúng tôi không khỏi chạnh lòng. Ngày nào cũng vậy, từ 6 giờ chiều đến gần 12 giờ khuya, cụ phải rảo khắp khu phố Tây xin tiền. Người thanh niên mang một túi nilon nhỏ đựng đồ nghề đánh giày luôn đi sát sau cụ. Tuy nhiên, sau nhiều ngày quan sát, chúng tôi chưa bao giờ thấy người này hành nghề đánh giày. Bộ đồ nghề chẳng qua chỉ là đồ ngụy trang để những người hàng xóm không để ý. Công việc của người này chỉ là đi theo bà cụ, chừng một giờ lại ngồi nghỉ và lấy số tiền bà cụ xin được bỏ vào túi riêng.

Trên đường Bùi Viện, bà cụ vẫn rảo bước mải miết xin tiền. Đi được vài bước bà lại ngoảnh về sau xem thử có bị theo dõi. Không thấy người thanh niên, bà lách vào một góc đường ngồi phịch xuống đất, thẫn thờ nhìn tôi nói như van xin: “Chú có gì ăn cho bà một miếng, sáng giờ bà đã ăn gì đâu”. Tôi chưa kịp hỏi bà hết câu thì người thanh niên bước tới. Như nhận được hiệu lệnh, bà đưa hai cánh tay chống về sau đẩy người đứng dậy, tiếp tục lê bước.

Gần nửa đêm, cả hai đi vội ra đường Trần Hưng Đạo. Tại đây có người chạy xe ôm chờ sẵn, cả ba cùng về hướng chợ Cầu Dừa ở quận 4.

*Những đứa trẻ quên giấc ngủ đêm

Trong những nhóm chúng tôi ghi nhận, nhóm cu Tí là một trong ba nhóm bị người chăn dắt theo dõi sát sao nhất. Kẻ chăn dắt là người đàn ông đi chiếc xe biển số 52Z3-66... chúng tôi đã đề cập ở trên. Tối 16-10, biết chúng tôi theo dõi, gần nửa đêm, bất ngờ một người chạy xe ôm tới báo cho kẻ chăn dắt. Ngay lập tức, người này này trốn biệt.

Tối hôm sau, vừa thấy chúng tôi quay lại, người thanh niên này liền chở ba đứa trẻ về hướng cầu Ông Lãnh để đánh lạc hướng. Khoảng một tiếng sau, ba em nhỏ được đưa đến một khu vực cách đó không xa để tiếp tục bán hàng, xin ăn. 4 giờ sáng, người chăn dắt lấy xe rảo một vòng. Liền sau đó, ba đứa trẻ tập trung ở mũi tàu nối Bùi Viện với Trần Hưng Đạo để nộp tiền.

5 giờ  sáng, chúng tôi phục kích tại chân cầu Ông Lãnh để theo đám trẻ về nhà. Đến ngã ba Nguyễn Hữu Thọ (quận 7) thì xuất hiện thêm hai chiếc xe máy chở sáu đứa trẻ nữa. Ba chiếc xe cùng phóng như bay rồi chia ra thành hai cánh: hai chiếc rẽ về hướng đường Nguyễn Hữu Thọ; chiếc còn lại chạy thẳng xuống Nguyễn Thị Thập, rẽ về Lê Văn Lương rồi vào hẻm 380 khu phố 1, phường Tân Kiểng, quận 7.

Hôm sau, chúng tôi lùng khắp các nhà khu vực này nhưng không tìm ra người thanh niên và những đứa trẻ. Đêm kế tiếp, chúng tôi chờ ở ngã tư Nguyễn Hữu Thọ thì thấy người thanh niên này chở đám trẻ về một căn phòng gần nhà số 12.../4 Phan Huy Thục, phường Tân Kiểng, quận 7.